Τρίτη, 16 Μαρτίου 2010

Η Τζούλια κάνει τέχνη

Με αφορμή το καλλιτεχνικό πόνημα της Τζούλιας Αλεξανδράτου ξαναγίνεται επίκαιροένα παλιό ερώτημα. Σε τι άραγε διαφέρει η πορνογραφία από την τέχνη; Ο Ουμπέρτο Εκο παρουσιάζει μιά πολύ ενδιαφέρουσα άποψη. ''... Όταν προσπαθείτε να κρίνετε ένα φιλμ το οποίο περιέχει σκηνές σαφούς σεξουαλικού περιεχομένου πρέπει να διασταυρώσετε αν, όταν ένας χαρακτήρας του έργου μπαίνει στο ασανσέρ ή σ' ένα αυτοκίνητο, ο λεκτικός χρόνος συμπίπτει με τον θεματικό. Ο Φλωμπέρ μπορεί να χρειαστεί μία αράδα κειμένου για να πει ότι ο Φρεντερίκ ταξίδεψε για πολύ καιρό. Στα κινηματογραφικά έργα ένα πρόσωπο το οποίο - σε μια σκηνή - επιβιβάζεται σε ένα αεροπλάνο από το αεροδρόμιο Logan της Βοστώνης, στην επόμενη σκηνή θα προσγειωθεί στο Σαν Φρανσίσκο. Σε ένα πορνογραφικό έργο, όμως, αν κάποιος μπει σε ένα αυτοκίνητο για να διανύσει μία απόσταση δέκα τετραγώνων θα το κάνει στον πραγματικό χρόνο. Αν κάποιος ανοίξει ένα ψυγείο και βάλει στοποτήρι ένα αναψυκτικό το οποίο θα πιει στη συνέχεια καθισμένος στην πολυθρόνα του αφού ανοίξει την τηλεόραση, η ενέργεια αυτή απαιτεί τον ίδιο ακριβώς χρόνο που θα χρειαζόσασταν και σεις αν κάνατε το ίδιο πράγμα σπίτι. Ο λόγος είναι σχετικά απλός. Ένα πορνογραφικό φιλμ είναι προορισμένο να ικανοποιήσει την επιθυμία του κοινού για σαφείς σεξουαλικά σκηνές, αλλά δεν μπορέι να προβάλλει επί μίαμιση ώρα αδιακοπα σεξουαλικές πράξεις γιατί αυτό θα κούραζε τους ηθοποιούς - και θα ήταν εξίσου εξαιρετικά ανιαρό για το κοινό. Οι σεξουαλικές πράξεις πρέπει - για το λόγο αυτό - να είναι διάσπαρτες στην ιστορία. Κανείς όμως δεν έχει την ελάχιστη πρόθεση να ξοδέψει χρόνο και χρήμα για να επινοήσει μία αξιόλογη ιστορία. Ούτε οι θεατές ενδιαφέρονται για την ιστορία γιατί το μόνο για το οποίο ενδιαφέρονται είναι οι σκηνές σεξ. Για τον λόγο αυτό η ιστορία περιορίζεται σε μία σειρά από ασήμαντες καθημερινές πράξεις που εκτελούν οι ηθοποιοί, όπως το να πηγαίνουν κάπου, να πίνουν ένα ουίσκι, να βάζουν το παλτό τους, να συζητούν για άσχετα πράγματα. Και είναι θέμα σκηνικής οικονομίας να κινηματογραφείς κάποιον, να τον εμπλέξεις σε ένα πιστολίδι αλά-Mickey Spillane (το οποίο πέρα από οτιδήποτε άλλο θα τάραζε τον θεατη). Έτσι οτιδήποτε δεν είναι σεξουαλικά σαφές πρέπει να παίρνει τόσο χρόνο όσο και στην καθημερινή ζωή - ενώ οι σεξουαλικές πράξεις διαρκούν περισσότερο από ό,τι στην πραγματικότητα. Ο κανόνας λοιπόν είναι: Όταν σε ένα φιλμ δύο πρόσωπα χρειάζονται τον ίδιο χρόνο που θέλουν και στη ζωή τους για να πάνε από το Α στο Β, τότε είμαστε απόλυτα σίγουροι ότι έχουμε να κάνουμε με πορνογραφικό φιλμ. Βεβαίως, χρειάζονται επίσης σαφείς σεξουαλικές πράξεις...'' Από το βιβλίο του Ουμπέρτο Εκο Έξι περιπλανήσεις στο δάσος της αφήγησης, κεφάλαιο: Βραδυπορώντας στο δάσος σελ. 84-85, μτφ.: Αναστασία Παπακωνσταντίνου, Ελληνικά Γράμματα 1996