Παρασκευή, 19 Φεβρουαρίου 2010

Διαβήτης. Μιά νέα παγκόσμια πρόκληση για την Αφρική

Η επιστροφή μου από την Τανζανία συνοδεύτηκε με θαυμάσια νέα. Μια εξαιρετική ιδέα γίνεται επιτέλους πράξη! Στην Ιφακάρα 6 ώρες νότια του Ντάρ ες Σαλάμ, σε μερικούς μήνες θα λειτουργήσει μια νέα μοναδική στο είδος της κλινική διαβήτη. Με την υποστήριξη της Novonordisk και την επιστημονική συνδρομή του τμήματος Διεθνούς Ιατρικης της Ιατρικήςς Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών οι Γιατροί του Κόσμου θα μπορούν εκτός από διάγνωση και ιατρική φροντίδα να προσφέρουν δωρεάν ινσουλίνη για τους διαβητικούς ασθενείς τους. Μια προσφορά -κυριολεκτικά!- ζωής. Μοιράζομαι μαζίσας εδώ ένα θαυμάσιο άρθρο μιας νέας συναδέλφου που περιγράφει με εξαιρετικό τρόπο το τι μπορεί να σημαίνει διαβήτης στην Αφρική Ζω και εργάζομαι σαν γιατρός στην Σουηδία. Έχοντας την ευκαιρία να υπηρετώ ένα σύστημα υγείας που δίνει –μέχρι υπερβολής μερικές φορές- την δυνατότητα σε κάθε ασθενή να έχει πρόσβαση όχι μόνο στην καλύτερη δυνατή υγειονομική φροντίδα αλλά πολύ περισσότερο να τον φροντίζει στα πλαίσια μιας παράλληλης ολοκληρωμένης κοινωνικής προσέγγισης. Πρακτική που για χρόνιες ασθένειες όπως ο διαβήτης κάνει την μεγάλη διαφορά όχι μόνο στο προσδόκιμο της επιβίωσης αλλά στην ποιότητα ζωής τους. Έχω αναρωτηθεί πολλές φορές αν κάποιος από τους διαβητικούς ασθενείς μου είχε την ατυχία να ζει σε κάποια από τα μέρη που έχω ταξιδέψει. Αν ζούσε στο Σοβέτο της Νότιας Αφρικής, η ήταν αγρότης στην Μοζαμβίκη, αν ήταν νεαρός έφηβος στο Βιετνάμ, η έπρεπε να στηρίξει μια μεγάλη οικογένεια στον Καύκασο, πόση διαφορά θα είχε από έναν καταδικασμένο σε αργό θάνατο. Κάθε 10 δευτερόλεπτα κάποιος στον κόσμο πεθαίνει εξαιτίας του διαβήτη. Στα ίδια 10 δευτερόλεπτα άλλοι 2 άνθρωποι διαγνώνονται με την ασθένεια και άλλοι δύο νοσούν χωρίς να το γνωρίζουν. Γεγονός που πέρα από τον σοβαρό κίνδυνο για την ζωή τους και την επιβάρυνση της υγείας τους οδηγεί σε τεράστιες αλλαγές στην ποιότητα ζωή τους με απροσδιόριστες ιατρικές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες τόσο για τους ίδιους τους ασθενείς όσο και για τις οικογένειες τους. Και οι περισσότεροι από αυτούς ζουν σε μέρη του πλανήτη που δεν έχουν καμία πρόσβαση σε θεραπεία Τα στατιστικά της νόσου από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας είναι αποκαλυπτικά. Μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες οι διαβητικοί ασθενείς ξοδεύουν συνολικά για θέματα υγείας έξι φορές περισσότερο και είναι σημαντικά πιο φτωχοί από τον μέσο όρο. Σήμερα έχουμε περισσότερο από 240 εκατομμύρια ασθενείς διαγνωσμένους με τον αριθμό να ανεβαίνει στα 380 εκατομμύρια τα επόμενα 20 χρόνια. Αν σε αυτό τον αριθμό προστεθούν άλλα 200 εκατομμύρια ( που θα αυξηθούν σε 420) με αντίσταση ανοχής γλυκόζης δηλαδή σε προστάδιο διαβήτη , αντιλαμβάνεται κανείς πως πρόκειται για μια ‘’επιδημία’’ που σε μεγάλο βαθμό θα επηρεάσει τα συστήματα υγείας και κοινωνικής ασφάλισης Αντιλαμβάνεται κανείς πόσο πιο δύσκολα γίνονται τα πράγματα σε χώρες με ανεπαρκή κοινωνικά συστήματα, και πολύ περισσότερο σε χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου, όπου τόσο η διάγνωση όσο και η πρόσβαση σε ινσουλίνη είναι η εξαίρεση και όχι ο κανόνας. Σήμερα πλέον με την όλο και μεγαλύτερη υιοθέτηση του τρόπου ζωής αλλά και διατροφής του δυτικού κόσμου όπου τα φθηνά κορεσμένα λιπαρά κυριαρχούν, ο διαβήτης που κάποτε αποτελούσε κατά κάποιο τρόπο νόσο της δύσης αποτελεί μια νέα εφιαλτική πραγματικότητα για τον τρίτο κόσμο που έρχεται να προστεθεί στα ήδη τεράστια προβλήματα του AIDS, της φυματίωσης και της ελονοσίας προσθέτοντας ένα ακόμα μεγάλο θέμα δημόσιας υγείας, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την επιβίωση των πιο φτωχών οικογενειών. Πως άραγε μια οικογένεια με ένα διαβητικό μέλος που ήδη βρίσκεται κάτω από τον ελάχιστο όριο επιβίωσης μπορεί να αντεπεξέλθει, όχι μόνο στα τεράστια έξοδα που συνεπάγεται μια εφ’ όρου ζωής θεραπεία, η μια ειδική διατροφή, αλλά και στη ανάγκη συνεχούς ιατρικής παρακολούθησης. Πώς άραγε μια ήδη εξαθλιωμένη οικογένεια που έχει ανάγκη όλα τα μέλη της να εργάζονται στις πιο σκληρές και ανθυγιεινές δουλειές για να εξασφαλίσουν τα καθημερινά τρόφιμα να ανταποκριθούν στην ανάγκη συνεχούς ιατρικής παρακολούθησης, η στις αναπηρίες που συνεπάγεται μια παραμελημένη αντιμετώπιση. Πρακτικά η διάγνωση διαβήτη συνιστά για τους πιο καταφρονεμένους αυτού του πλανήτη μια σιωπηλή και αργή θανατική ποινή. Είναι χαρακτηριστικά και πάλι τα νούμερα εκεί που μπορούν να υπάρχουν στατιστικές –γιατί για πολλές από τις φτωχές χώρες το θέμα συνεχίζει να είναι terra incognita -. Έτσι στην Ινδία για πχ χάνονται κάθε χρόνο εξαιτίας του διαβήτη περισσότερο από 300 δισεκατομμύρια ευρώ που λείπουν ακριβώς από εκείνες τις οικογένειες που τα έχουν περισσότερο ανάγκη. Στην Αφρική θα έχουμε τ το υψηλότερο ποσοστό αύξησης του αριθμού των ατόμων με διαβήτη κατά τα επόμενα 20 χρόνια, λόγω της ταχείας εκβιομηχάνισης της μεταβολής της δίαιτας και της άκριτης και μαζικής υιοθέτησης ενός δυτικού τρόπου ζωής – χωρίς βέβαια τα δικαιώματα που αυτός εξασφαλίζει σε όλους εμάς- Σήμερα τουλάχιστον το 80% των ανθρώπων στην Αφρική με διαβήτη παραμένουν αδιάγνωστες. Η εικόνα δε γίνεται ακόμα πιο ζοφερή για εκείνους που ήδη πλήττονται από διαβήτη, μια και οι περισσότεροι από όσους πεθαίνουν από διαβήτη ανήκουν στην οικονομική παραγωγική ηλικιακή ομάδα (30 έως 60 ετών). Και όμως. Παρά την πληθώρα στατιστικών που επισημαίνουν τις ολέθριες συνέπειες για τις κοινωνίες του τρίτου κόσμου και την ραγδαία αύξηση τους τόσο ο διαβήτης , όπως άλλωστε και οι καρδιοπάθειες όσο και ο καρκίνος δεν βρίσκονται στην προτεραιότητα των παγκόσμιων πολιτικών υγείας για τον αναπτυσσόμενο κόσμο με αποτέλεσμα οι τόσο αναγκαίες χρηματοδοτήσεις από τους παγκόσμιους δωρητές να είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Σε συνδυασμό δε με την βαθιά εδραιωμένη πεποίθηση πως ασθένειες σαν τον διαβήτη αποτελούν ακόμα ‘’πολυτέλεια’’ της δύσης έχει σαν συνέπεια το ενδιαφέρον, όπως και κατ’επέκταση η αντίστοιχη πληροφόρηση και αγωγή υγείας που είναι τόσο κρίσιμα σημαντικές να περνούν σε δεύτερη μοίρα . Αυτό αποτελεί δυστυχώς μια πραγματικότητα που θα έχει σύντομα δραματικές συνέπειες. Σήμερα έχουμε ανάγκη –και αυτό εν πολλοίς αποτελεί και ευθύνη των Ιατρικών Ανθρωπιστικών Οργανώσεων- να ξεπεράσουμε τα στερεότυπα του παρελθόντος και να συμβάλουμε στο να διαμορφωθεί μια νέα παγκόσμια στρατηγική για τον διαβήτη που θα αφορά και θα περιλαμβάνει και τον αναπτυσσόμενο κόσμο. Μια στρατηγική που παράλληλα με την κινητοποίηση και την ευαισθητοποίηση των παγκόσμιων δωρητών θα εξασφαλίζει την δυνατότητα ενημέρωσης και πρόσβασης για δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον πλανήτη. Μια νέα στρατηγική που θα τοποθετεί τον διαβήτη στην ατζέντα των παγκόσμιων πολιτικών υγείας συνδέοντας την πρόληψη και την θεραπεία του με την στήριξη των συστημάτων υγείας και την επιμόρφωση του υγειονομικού προσωπικού. Μια νέα θεώρηση που θα ενισχύει την ενημέρωση για την ασθένεια και θα συμβάλει στην διαμόρφωση πολιτικών εκπαίδευσης και ενημέρωσης με πρόσβαση ακόμα και στους πιο φτωχούς Θα καταδεικνύει την φτώχεια και την υπανάπτυξη σαν το βασικό εμπόδιο στην πρόσβαση στην θεραπεία και στο δικαίωμα σε μια υγιή και ισορροπημένη διατροφή. Οι Έλληνες Γιατροί του Κόσμου θέτοντας σήμερα ως προτεραιότητα τους για τα επόμενα χρόνια την διαμόρφωση και την στήριξη Ιατρικών προγραμμάτων ανάπτυξης σε ξεχασμένες κρίσεις στην Αφρική βάζουν και στην δική τους ατζέντα το πρόβλημα του διαβήτη στον Τρίτο Κόσμο και ειδικότερα στην Υποσακχάρια Αφρική. Ήδη διαμορφώνεται σε συνεργασία με το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Διεθνούς Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Αθήνας ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο πρόγραμμα δημιουργίας ενός κέντρου νεανικού διαβήτη στην περιοχή της Ιφακάρα στην Νότια Τανζανία. Ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα που πέρα από τις πολύτιμες υπηρεσίες στον ντόπιο πληθυσμό θα δώσει την ευκαιρία να κατανοήσουμε καλύτερα το πρόβλημα και να αναπτύξουμε την δράση μας με τρόπο που θα αποτελέσει οδηγό για αντίστοιχες παρεμβάσεις. Και που θα δώσει την ευκαιρία σε όλους όσους αντιλαμβανόμαστε το ιατρικό λειτούργημα εκτός των άλλων και σαν παρέμβαση υπεράσπισης του βασικού δικαιώματος στην επιβίωση και την αξιοπρέπεια, να δώσουμε μια ευκαιρία ζωής σε όσους σήμερα στερούνται των προνομίων που απολαμβάνουν οι ασθενείς μας στην Ευρώπη. της Κατερίνας Κρόλεβετς Δημοσιεύτηκε στο ''Οδοιπορικό'', περιοδικό των Γιατρών του Κόσμου